Ekmek bulamıyorlarsa poğaça yesinler

1789 fransız devrimi sırasında kraliçe Marie-Antoinette’in söylediği iddia edilen “ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler” sözü dünyaca meşhur. Sanırım bu satırları okuyanların büyük kısmı defalarca duymuştur. Soruşturmacı gazetecilik yaparak, bu sözde -aslında- kast edilen şeyin, bizim bildiğimiz pasta olmadığını tespit ettim.
Bir çeviri hatası yüzünden yıllarca “ulan ekmek bulamayan insan evlatları, kremalı meyveli pastayı nereden bulacak? Tamam dalga geçmiş ama bu kadarı da abesle iştigal ediyor. ” diye geçirmiştim aklımdan… İşin aslı öyle değilmiş!
Bu sözün orijinali “S’ils n’ont plus de pain, qu’ils mangent de la brioche” şeklinde. Bizim “pasta” dediğimiz şey de, pasta değil aslında. “Brioche” adında, Fransızlara özgü bir kahvaltılık hamurişi. Ekmek gibi bir şey. Sütlü, yağlı, bizim “açma” gibi bir nane işte.
Bu sözü Türkçeye “pasta yesinler” diye çevirmek büyük talihsizlik olmuş. Belki de sözü Türkçeye “Ekmek bulamıyorlarsa poğaça yesinler” diye yerelleştirerek çevirmek daha mantıklı olabilirdi. Çünkü Fransızların hâlâ tüketmeye devam ettiği brioche, ekmeğin muadili olarak kısmen kabul edilebilir. Fakat bizim “pasta” dediğimiz yiyecek alenen bir tatlı.